Czarnogóra: Najpiękniejsze miejsca. Od fiordów po góry!

Czarnogóra, choć niewielka, skrywa w sobie niezwykłe bogactwo krajobrazów i historii. Od malowniczych zatok Adriatyku po majestatyczne szczyty gór Dynarskich ten kraj to prawdziwa skarbnica niezapomnianych wrażeń. Ten przewodnik pomoże Ci zaplanować podróż marzeń, odkrywając najpiękniejsze miejsca, które sprawią, że Twoja wizyta w Czarnogórze będzie absolutnie wyjątkowa.

Czarnogóra: ukryty klejnot Adriatyku, który musisz odkryć

Czym ten mały kraj zachwyca bardziej niż jego słynni sąsiedzi?

Czarnogóra to dla mnie prawdziwy ukryty klejnot Adriatyku, który wciąż czeka na szersze odkrycie. W przeciwieństwie do swoich słynnych sąsiadów, ten niewielki kraj oferuje niezwykłą różnorodność, która potrafi zaskoczyć każdego podróżnika. Wyobraź sobie, że w ciągu jednego dnia możesz podziwiać lazurowe wody Adriatyku, spacerować po średniowiecznych miastach wpisanych na listę UNESCO, a wieczorem delektować się świeżym powietrzem w majestatycznych górach.

To właśnie ta kontrastowa różnorodność od śródziemnomorskiego wybrzeża po surowe piękno gór Dynarskich wyróżnia Czarnogórę. Kraj szczyci się bogatą historią, która przeplata się z unikalnym połączeniem kultur, pozostawiając ślady wpływów iliryjskich, rzymskich, bizantyjskich, weneckich i osmańskich. To wszystko tworzy mozaikę, która sprawia, że każda wizyta jest niczym podróż w czasie i przestrzeni.

Dwa z jej skarbów Zatoka Kotorska i Park Narodowy Durmitor dumnie figurują na liście światowego dziedzictwa UNESCO, co samo w sobie świadczy o ich wyjątkowości i wartości. Moim zdaniem, Czarnogóra to idealny wybór dla tych, którzy szukają autentycznych wrażeń, z dala od zgiełku masowej turystyki, a jednocześnie pragną obcować z naturą i historią na najwyższym poziomie.

Jak zaplanować podróż, by zobaczyć najpiękniejsze miejsca bez pośpiechu?

Planowanie podróży do Czarnogóry to czysta przyjemność, zwłaszcza gdy wiesz, że czeka na Ciebie tak wiele pięknych miejsc. Kluczem do sukcesu jest elastyczność i świadome wybieranie atrakcji. Ten artykuł ma za zadanie pomóc Ci w tym wyborze, wskazując perły, które moim zdaniem są absolutnym "must-see". Pamiętaj, że Czarnogóra jest na tyle kompaktowa, że bez problemu możesz połączyć relaks na wybrzeżu z aktywnym wypoczynkiem w górach.

• Wynajem samochodu: To najlepszy sposób na swobodne przemieszczanie się i dotarcie do mniej dostępnych, ale równie urokliwych zakątków.
• Elastyczność planu: Daj sobie przestrzeń na spontaniczne odkrycia i chwile relaksu. Nie próbuj "zaliczyć" wszystkiego.
• Rezerwacja noclegów: W sezonie turystycznym popularne miejsca szybko się zapełniają, więc warto zarezerwować zakwaterowanie z wyprzedzeniem.
• Połączenie regionów: Zaplanuj pobyt tak, aby na przykład przez kilka dni cieszyć się wybrzeżem, a następnie przenieść się w góry.

Boka Kotorska: czy to najpiękniejsza zatoka w Europie?

Dla mnie Boka Kotorska to absolutny numer jeden i bez wątpienia jedno z najpiękniejszych miejsc w całej Europie. Często nazywana jest "najdalej na południe wysuniętym fiordem Europy", choć technicznie rzecz biorąc, jest to rias zatopiona dolina rzeczna. Niezależnie od nomenklatury, jej malowniczość zapiera dech w piersiach. Wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO, Boka Kotorska to połączenie majestatycznych gór, które stromo opadają do krystalicznie czystej wody, i urokliwych miasteczek, które zdają się być wrośnięte w krajobraz.

Kotor średniowieczna perła u stóp gigantycznych gór

Serce Zatoki Kotorskiej bije w Kotorze średniowiecznej perle, która zachwyca swoim autentycznym charakterem. Stare Miasto, otoczone potężnymi murami obronnymi, to labirynt wąskich uliczek, urokliwych placów i kamiennych budynków, które opowiadają historię wieków. Jego unikalne położenie u stóp gigantycznych gór, które zdają się chronić miasto, tworzy niezapomniany widok. Warto zgubić się w tych uliczkach, odkrywając ukryte kawiarnie i kościoły, a następnie podziwiać miasto z góry.

Perast i jego dwie magiczne wyspy: Jak poczuć ducha dawnej potęgi morskiej?

Kilka kilometrów od Kotoru leży Perast miasteczko, które przenosi nas w czasy świetności weneckiej. Jego barokowa architektura, kamienne pałace i kościoły świadczą o dawnej potędze morskiej. Perast słynie przede wszystkim z dwóch magicznych wysp, które są obowiązkowym punktem każdej wycieczki po zatoce. Wyspa Świętego Jerzego, z benedyktyńskim klasztorem i cyprysami, wygląda jak pocztówka. Obok niej, sztuczna Gospa od Škrpjela (Matki Boskiej na Skale), stworzona przez marynarzy, kryje kościół z cennymi freskami i muzeum. Rejs do tych wysp to niezapomniane doświadczenie, które pozwala poczuć ducha dawnych legend.

Wspinaczka na mury Kotoru: Sprawdzone porady, jak zdobyć najlepszy widok na "fiord"

Jeśli szukasz widoku, który na długo pozostanie w Twojej pamięci, wspinaczka na mury Kotoru jest absolutnie obowiązkowa. Polscy turyści często pytają o tę atrakcję, i słusznie panorama zatoki z wysokości jest spektakularna. To wysiłek, który wynagradza każdą kroplę potu.

1. Najlepsza pora dnia: Wybierz wczesny ranek lub późne popołudnie. Unikniesz upału i tłumów, a światło do zdjęć będzie idealne.
2. Odpowiednie obuwie: Koniecznie załóż wygodne buty z dobrą przyczepnością. Ścieżka jest kamienista i bywa śliska.
3. Woda i przekąski: Weź ze sobą dużo wody, zwłaszcza w cieplejsze dni. Na trasie nie ma punktów gastronomicznych.
4. Opłaty: Wejście na mury jest płatne (zazwyczaj kilka euro), ale widoki są bezcenne.
5. Czas: Na spokojne wejście i zejście, z przystankami na zdjęcia, przeznacz około 2-3 godzin.

Sveti Stefan i Riwiera Budwańska: gdzie luksus spotyka się z historią?

Riwiera Budwańska to miejsce, gdzie luksusowe kurorty i tętniące życiem plaże harmonijnie łączą się z bogatą historią i urokliwymi, średniowiecznymi miasteczkami. To idealny region dla tych, którzy szukają zarówno relaksu na słońcu, jak i kulturalnych wrażeń. Moją uwagę zawsze przyciąga tu unikalne połączenie nowoczesności z tradycją, które sprawia, że każdy znajdzie coś dla siebie.

Sveti Stefan: Jak zrobić idealne zdjęcie ikony Czarnogóry?

Sveti Stefan to bez wątpienia jeden z najbardziej rozpoznawalnych i najczęściej fotografowanych symboli Czarnogóry. Ta ufortyfikowana wyspa-hotel, połączona z lądem wąską groblą, to prawdziwa ikona luksusu. Chociaż dostęp na samą wyspę jest zazwyczaj ograniczony dla gości hotelowych, jej widok z zewnątrz jest absolutnie hipnotyzujący. Na szczęście, po obu stronach grobli znajdują się publiczne plaże, z których można podziwiać i fotografować ten niezwykły obiekt.

• Punkt widokowy przy drodze: Jadąc z Budvy w stronę Sveti Stefan, znajdziesz kilka zatoczek z zapierającym dech w piersiach widokiem na wyspę. To klasyczne miejsce na pocztówkowe zdjęcie.
• Plaża po prawej stronie grobli: Oferuje świetną perspektywę na wyspę, szczególnie o zachodzie słońca, gdy mury nabierają złotego blasku.
• Górskie serpentyny: Dla bardziej zaawansowanych fotografów, widoki z wyższych partii górskich dróg, prowadzących do pobliskich wiosek, dają unikalną perspektywę na całą zatokę i Sveti Stefan.

Stare Miasto w Budvie: Labirynt uliczek, który pokochasz po zmroku

Stare Miasto w Budvie to prawdziwy labirynt, który mnie osobiście najbardziej urzeka po zmroku. Otoczone solidnymi murami obronnymi, często porównywane jest do mniejszej, ale równie urokliwej wersji Dubrownika. W ciągu dnia tętni życiem, oferując liczne sklepy z pamiątkami i kawiarnie, ale to wieczorem, gdy światła rozświetlają kamienne uliczki, a z restauracji dobiega muzyka, Stare Miasto odkrywa swój prawdziwy, romantyczny urok. Spacer po jego zaułkach to podróż w czasie, pełna niespodzianek i malowniczych zakamarków.

Najpiękniejsze plaże Riwiery: Którą wybrać Mogren, Jaz czy Ploče?

Riwiera Budwańska słynie z pięknych plaż, a wybór tej idealnej zależy od Twoich preferencji. Oto moje typy:

• Plaża Mogren: Dwie urokliwe, piaszczysto-żwirowe zatoczki, połączone tunelem wykutym w skale. Blisko Starego Miasta w Budvie, idealne dla tych, którzy cenią sobie bliskość atrakcji i piękne widoki. Woda jest tu krystalicznie czysta.
• Plaża Jaz: Jedna z najdłuższych plaż w Czarnogórze, popularna wśród rodzin z dziećmi ze względu na łagodne zejście do wody. Często odbywają się tu koncerty i festiwale, więc to dobre miejsce dla imprezowiczów.
• Slovenska Plaža: Największa plaża w samej Budvie, długa i tętniąca życiem. Oferuje mnóstwo atrakcji wodnych, restauracji i barów. Idealna dla tych, którzy lubią gwar i rozrywkę.
• Plaża Ploče: Położona nieco dalej od zgiełku Budvy, słynie z betonowych platform i basenów z morską wodą. To świetne miejsce na relaks i opalanie, z pięknymi widokami na otwarte morze.

Park Narodowy Durmitor: odkryj surowe piękno czarnogórskich Alp

Położony w sercu gór Dynarskich, Park Narodowy Durmitor to dla mnie kwintesencja surowego, górskiego piękna. To miejsce, które absolutnie musisz odwiedzić, jeśli kochasz naturę i aktywny wypoczynek. Wpisany na listę UNESCO, Durmitor to królestwo skalistych szczytów, głębokich kanionów i krystalicznie czystych jezior, które tworzą krajobraz zapierający dech w piersiach. To idealne centrum dla turystyki pieszej, raftingu, a zimą także narciarstwa.

Kanion Tary: Czy odważysz się na rafting w najgłębszym kanionie Europy?

Gdy myślę o Durmitorze, od razu przed oczami staje mi Kanion rzeki Tary prawdziwy cud natury i najgłębszy kanion w Europie. To miejsce, które po prostu trzeba zobaczyć, a jeszcze lepiej przeżyć! Rafting na Tarze to jedno z najbardziej ekscytujących doświadczeń, jakie Czarnogóra ma do zaoferowania. Pamiętam, jak ja sama płynęłam przez te rwące wody, otoczona gigantycznymi ścianami kanionu adrenalina i widoki były niezapomniane. Wśród polskich turystów rafting na Tarze cieszy się ogromną popularnością, i nic dziwnego! To przygoda, która zostaje w pamięci na długo, oferując nie tylko dreszczyk emocji, ale i możliwość podziwiania dziewiczej przyrody z zupełnie innej perspektywy.

Crno Jezero (Czarne Jezioro): Spacer, który naładuje Twoje baterie

Po intensywnym raftingu na Tarze, nic tak nie regeneruje sił jak spokojny spacer wokół Czarnego Jeziora (Crno Jezero). To jedno z najpiękniejszych jezior lodowcowych w Durmitorze, otoczone gęstym, iglastym lasem, który odbija się w jego krystalicznie czystej wodzie, nadając jej ciemny, tajemniczy odcień. Szlaki wokół jeziora są bardzo popularne i łatwo dostępne, idealne na relaksujący spacer, który pozwoli Ci naładować baterie i w pełni zanurzyć się w ciszy i pięknie górskiej przyrody. To miejsce, gdzie czas zwalnia, a każdy oddech wypełnia się świeżym, górskim powietrzem.

Szlaki piesze w Durmitorze: Przewodnik dla początkujących i zaawansowanych

Durmitor to raj dla miłośników górskich wędrówek, oferujący szlaki dla każdego od początkujących po doświadczonych alpinistów.

• Łatwe szlaki: Spacer wokół Czarnego Jeziora (Crno Jezero) lub do Młodego Jeziora (Malo Jezero) to idealny wybór dla rodzin i osób szukających relaksu.
• Umiarkowane: Szlaki prowadzące do innych jezior lodowcowych, takich jak Zmijinje Jezero czy Jablan Jezero, oferują piękne widoki i umiarkowane wyzwanie.
• Zaawansowane: Dla bardziej doświadczonych turystów polecam zdobycie najwyższego szczytu Durmitoru Bobotov Kuk (2523 m n.p.m.). To wymagająca, ale niezwykle satysfakcjonująca wyprawa z zapierającymi dech w piersiach panoramami.
• Via Ferraty: W ostatnich latach pojawiły się również trasy typu via ferrata, które dostarczają dodatkowych wrażeń i wymagają odpowiedniego sprzętu.

Jezioro Szkoderskie: w poszukiwaniu "bałkańskiej Amazonii"

Jezioro Szkoderskie, największe jezioro na Bałkanach, to prawdziwy skarb natury i obowiązkowy punkt na mapie każdego miłośnika dzikiej przyrody. Położone na granicy z Albanią, jest parkiem narodowym i rajem dla ornitologów, często nazywanym "bałkańską Amazonią" ze względu na swoją niezwykłą bioróżnorodność. To jedno z ostatnich europejskich siedlisk pelikanów kędzierzawych, co samo w sobie świadczy o jego wyjątkowości. Kiedy tam jestem, zawsze czuję się, jakbym przeniosła się do zupełnie innego świata.

Rejs po jeziorze: Dlaczego to najlepszy sposób na poznanie jego sekretów?

Nie ma lepszego sposobu na poznanie Jeziora Szkoderskiego niż rejs łodzią. To właśnie z perspektywy wody można w pełni docenić jego unikalną przyrodę gęste trzcinowiska, pływające lilie wodne i malownicze wysepki z ruinami klasztorów. Podczas rejsu masz szansę obserwować niezliczone gatunki ptaków, w tym majestatyczne pelikany kędzierzawe, które są symbolem tego miejsca. Cisza, spokój i otoczenie dziewiczej natury sprawiają, że każdy rejs to prawdziwa uczta dla zmysłów i idealna okazja, by zrozumieć, dlaczego to miejsce zasłużyło na miano "bałkańskiej Amazonii".

Virpazar vs. Rijeka Crnojevića: Skąd wyruszyć, by zobaczyć najwięcej?

Wybór punktu startowego na rejs po Jeziorze Szkoderskim zależy od tego, co chcesz zobaczyć i jakiego rodzaju doświadczenia szukasz.

Virpazar to najpopularniejsza i najbardziej rozwinięta turystycznie miejscowość nad jeziorem. Znajdziesz tu wiele agencji oferujących rejsy, restauracje i miejsca noclegowe. Z Virpazaru możesz wyruszyć na różnorodne trasy, które obejmują obserwację ptaków, zwiedzanie małych wysepek z klasztorami oraz podziwianie malowniczych krajobrazów jeziora. Jest to świetny punkt startowy dla tych, którzy cenią sobie wygodę i szeroki wybór opcji.

Rijeka Crnojevića to mniejsza, bardziej urokliwa wioska, położona w północnej części jeziora, słynąca z ikonicznego, zakręconego mostu i malowniczych widoków na meandrującą rzekę. Rejsy stąd często skupiają się na wąskich kanałach rzeki Crnojevića, prowadzących do otwartego jeziora, oferując bardziej kameralne doświadczenie i możliwość podziwiania słynnego "podkowy" rzeki z perspektywy wody. To idealne miejsce dla tych, którzy szukają spokoju i wyjątkowych ujęć fotograficznych.

Obserwacja pelikanów i degustacja lokalnych specjałów: Jak połączyć przyjemne z pożytecznym?

Jezioro Szkoderskie to nie tylko raj dla ptaków, ale także dla smakoszy. Po fascynującym rejsie i obserwacji pelikanów kędzierzawych oraz innych gatunków ptactwa, warto poświęcić czas na degustację lokalnych specjałów. Okolice jeziora słyną z produkcji wina, zwłaszcza czerwonego Vranac, oraz świeżych ryb. W Virpazarze czy Rijece Crnojevića znajdziesz urokliwe restauracje, które serwują tradycyjne dania, takie jak karp z jeziora Szkoderskiego, przygotowywany na wiele sposobów. To doskonała okazja, by połączyć obcowanie z naturą z kulinarną podróżą, poznając smaki Czarnogóry.

Mniej znane, a równie zjawiskowe: perły południowej Czarnogóry

Czarnogóra to kraj pełen niespodzianek, a poza najbardziej znanymi atrakcjami, skrywa również mniej znane, ale równie zjawiskowe perły, które moim zdaniem zasługują na uwagę. Południowa część kraju, często pomijana przez turystów spieszących do Kotoru czy Budvy, oferuje unikalne doświadczenia i pozwala odkryć zupełnie inne oblicze Czarnogóry bardziej autentyczne, historyczne i z orientalnym posmakiem.

Stari Bar: Podróż w czasie wśród antycznych ruin

Kilka kilometrów od nowoczesnego miasta Bar, na wzgórzu, leżą ruiny Stari Bar starożytnego miasta, które z dumą nazywam "bałkańskimi Pompejami". Spacerując wśród jego pozostałości, odbywasz prawdziwą podróż w czasie, odkrywając ślady iliryjskich osad, rzymskich budowli, bizantyjskich fortyfikacji i osmańskich meczetów. To fascynujące świadectwo bogatej historii regionu, gdzie każda kamienna ściana ma swoją opowieść. W pobliżu Stari Bar rośnie również jedno z najstarszych drzew oliwnych w Europie, liczące ponad 2000 lat, co dodaje temu miejscu jeszcze więcej magii.

Ulcinj i Velika Plaža: Gdzie wschód spotyka się z zachodem na 13-kilometrowej plaży?

Na południu Czarnogóry, blisko granicy z Albanią, leży Ulcinj miasto o wyraźnie orientalnym charakterze, które mnie osobiście urzeka swoją odmiennością. To tutaj wschód spotyka się z zachodem, tworząc unikalną atmosferę. Ulcinj słynie przede wszystkim z Velika Plaža (Wielkiej Plaży) najdłuższej piaszczystej plaży nad Adriatykiem, rozciągającej się na imponujące 13 kilometrów. Jest to prawdziwa mekka dla kitesurferów, dzięki idealnym warunkom wietrznym. Coraz więcej polskich turystów odkrywa Ulcinj jako atrakcyjną alternatywę dla zatłoczonej Riwiery Budwańskiej, szukając słońca, piasku i odrobiny egzotyki.

Monastyr Ostrog: Czy to najbardziej spektakularny obiekt sakralny na Bałkanach?

Dla mnie Monastyr Ostrog to jeden z najbardziej spektakularnych obiektów sakralnych, jakie kiedykolwiek widziałam, nie tylko na Bałkanach, ale i na świecie. Ten prawosławny klasztor, niesamowicie wykuty w pionowej skale, wygląda, jakby wisiał w powietrzu. Jest to ważne miejsce pielgrzymkowe, przyciągające wiernych i turystów niezależnie od wyznania. Już sam widok tego cudu architektury i inżynierii sprawia, że człowiek czuje podziw. Niezależnie od Twoich przekonań, Monastyr Ostrog to miejsce, które porusza i zostaje w pamięci ze względu na swoje niesamowite położenie, architekturę i duchową atmosferę.

Stwórz własną listę najpiękniejszych miejsc w Czarnogórze

Łączenie wybrzeża z górami: Praktyczne wskazówki logistyczne

Czarnogóra oferuje niezwykłą możliwość łączenia różnorodnych krajobrazów w ramach jednej podróży. Oto moje praktyczne wskazówki, jak efektywnie połączyć zwiedzanie wybrzeża, gór i jeziora:

• Wynajem samochodu: To klucz do swobody. Drogi w Czarnogórze są malownicze, ale często kręte. Upewnij się, że masz dobre ubezpieczenie.
• Czas podróży: Odległości są niewielkie, ale górskie drogi mogą wydłużyć czas przejazdu. Na przykład, z Kotoru do Durmitoru to około 2,5-3 godziny jazdy. Z Budvy do Jeziora Szkoderskiego to około 45 minut.
• Bazy wypadowe: Wybierz dwie lub trzy bazy wypadowe. Na przykład, Kotor lub Budva na wybrzeżu, Žabljak w Durmitorze i Virpazar nad Jeziorem Szkoderskim.
• Najlepsza pora roku: Wiosna (maj-czerwiec) i wczesna jesień (wrzesień-październik) to idealne miesiące. Pogoda jest przyjemna, a tłumy mniejsze niż w szczycie sezonu letniego.
• Wcześniejsza rezerwacja: W popularnych miejscach noclegi szybko się zapełniają, zwłaszcza jeśli planujesz podróż w sezonie.

Przeczytaj również: Karkonosze: Odkryj najpiękniejsze miejsca i zaplanuj idealny wyjazd

Twoja idealna trasa na 7 i 14 dni: gotowe propozycje

Trasa na 7 dni: Esencja Czarnogóry

1. Dzień 1: Przylot do Tivat/Podgorica i Zatoka Kotorska. Zakwaterowanie w Kotorze lub Perast. Spacer po Starym Mieście w Kotorze.
2. Dzień 2: Boka Kotorska. Wspinaczka na mury Kotoru rano, po południu rejs po zatoce i wizyta w Perast oraz na wyspie Gospa od Škrpjela.
3. Dzień 3: Riwiera Budwańska. Przejazd do Budvy. Zwiedzanie Starego Miasta w Budvie i relaks na plaży Mogren. Wieczorem spacer po Budvie.
4. Dzień 4: Sveti Stefan i plażowanie. Rano wizyta w Sveti Stefan (punkty widokowe i plaża). Po południu relaks na jednej z plaż Riwiery Budwańskiej (np. Jaz).
5. Dzień 5: Jezioro Szkoderskie. Przejazd do Virpazar. Rejs po Jeziorze Szkoderskim, obserwacja ptaków i degustacja lokalnych specjałów.
6. Dzień 6: Park Narodowy Durmitor. Przejazd do Žabljak (około 2,5-3h). Po południu spacer wokół Czarnego Jeziora.
7. Dzień 7: Kanion Tary i wyjazd. Rano rafting na rzece Tarze (opcjonalnie) lub krótki trekking. Przejazd na lotnisko.

Trasa na 14 dni: Czarnogóra bez pośpiechu

1. Dzień 1-3: Zatoka Kotorska. Dłuższy pobyt w Kotorze/Perast. Dokładne zwiedzanie Kotoru (mury, muzea), Perast (wyspy), wizyta w Porto Montenegro w Tivat.
2. Dzień 4-6: Riwiera Budwańska. Przejazd do Budvy. Zwiedzanie Starego Miasta, plażowanie (Mogren, Jaz, Ploče), wizyta w Sveti Stefan. Możliwość jednodniowej wycieczki do Petrovac.
3. Dzień 7-8: Jezioro Szkoderskie. Przejazd do Virpazar lub Rijeka Crnojevića. Rejs po jeziorze, obserwacja ptaków, degustacja wina, spacer po okolicy.
4. Dzień 9-11: Park Narodowy Durmitor. Przejazd do Žabljak. Dzień na rafting na Tarze, dzień na trekking (np. do Bobotov Kuk lub innych jezior lodowcowych), dzień na relaks i podziwianie krajobrazów.
5. Dzień 12: Monastyr Ostrog i Podgorica. Przejazd z Durmitoru w stronę Podgoricy, z przystankiem w Monastyrze Ostrog. Wieczór w stolicy.
6. Dzień 13: Stari Bar i Ulcinj. Przejazd na południe. Zwiedzanie ruin Stari Bar. Po południu relaks na Velika Plaža w Ulcinj, podziwianie orientalnego klimatu.
7. Dzień 14: Wyjazd. Czas wolny w Ulcinj lub przejazd na lotnisko (np. Podgorica lub Tivat).